زیست و زندگی

اسرار هستی

« شیوه های نوین ارزشیابی »

         هدفهای آموزشی بسیار متنوع اند و برای سهولت مطالعه آنها را به گونه های مختلف طبقه بندی کرده اند . معروف ترین طبقه بندی از هدفهای آموزشی به وسیله گروهی از متخصصین آموزش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تهیه شده است و به نام بنجامین اس . بلوم که سرپرستی این گروه را به عهده داشته معروف گشته است . در این طبقه بندی , هدفهای آموزشی ابتدا به سه طبقه کلی با نامهای حوزه شناختی , حوزه عاطفی , و حوزه روانی حرکتی تقسیم شده اند و هر حوزه نیز دارای طبقه بندیهای مخصوص به خود است . هدفهای حوزه شناختی به جریانهایی که با فعالیتهای ذهنی و فکری آدمی سرو کار دارند مربوط می شوند . از این لحاظ این حوزه مهم ترین حوزه یادگیری به شمار می آید , زیرا اکثریت فعالیتهای تحصیلی آموزشگاهها و غالب موضوعهای درسی و هدفهای آموزشی به این حوزه مربوط می شوند آزمونهای مورد نیاز برای سنجش هدفهای حوزه شناختی آزمونهای تواناییهای شناختی هستند که غالبا به صورت کتبی تهیه واجرا می شود . ( در جزوه مروری چند بر ارزشیابی سطوح مختلف موجود در این حوزه وانواع آزمونهای کتبی مورد استفاده در آن شرح داده شد ) . حوزه عاطفی شامل هدفهایی است که تغییرات حاصل در علاقه ها , نگرشها و ارزشها ونیز رشد ارج شناسی و سازگاری را نشان می دهد . هر چند که همه معلمان در ضمن آموزش هدفهای حوزه شناختی , چه مستقیم و چه غیر مستقیم , در آموزش هدفهای حوزه عاطفی نیز می کوشند , با این حال چون محتوای برنامه های درسی را بیشتر هدفهای حوزه شناختی تشکیل می دهد کاربرد حوزه عاطفی در سطح آموزشگاهها به اندازه کاربرد حوزه شناختی شهرت نیافته است . حوزه روانی حرکتی به زمینه مهارتهای حرکتی یا حرکات بدنی مربوط است . به سخن دیگر , هر فعالیتی که علاوه بر جنبه روانی دارای جنبه جسمانی نیز باشد در این حوزه جای دارد . تفاوت عمده هدفهای این حوزه با هدفهای حوزه شناختی در این است که هدفهای حوزه شناختی صرفا به فعالیتهای ذهنی ختم می شود , اما هدفهای حوزه روانی حرکتی هم به فعالیتهای ذهنی و عاطفی و هم به فعالیتهای جسمی نیاز دارند . کاربرد هدفهای این حوزه نیز معروفیت ندارد . برخلاف حوزه شناختی هدفهای حوزه عاطفی و روانی حرکتی با آزمونهای متداول کتبی به خوبی قابل سنجش نیستند سنجش هدفهای این دو حوزه با وسایلی به غیر از آزمونهای مورد استفاده در حوزه شناختی امکان پذیر است  که در زیر به معرفی آنها می پردازیم .

روشهای سنجش فرایندها و فراورده های یادگیری غیر شناختی

الف آزمونهای عملکردی

به طور کلی هدفهای آموزش و یادگیری را می توان به دو بخش زیر تقسیم کرد :

الف – هدفهایی که به دانستن درباره امور مربوط می شوند ( مثلا اینکه میکروسکوپ برای مطالعه جانداران کوچکی که با چشم غیر مسلح قابل مشاهده نیستند به کار می رود )  ب هدفهایی که به دانستن نحوه انجام دادن عمل یا کاری مربوط می شود ( مثلا کار کردن با میکروسکوپ ) آن دسته از وسایل اندازه گیری که می کوشند تا دامنه و صحت دانش شخص را بسنجند معمولا آزمونهای کتبی نامیده می شوند وآن دسته از وسایل اندازه گیری که می کوشند تا بسنجند که چگونه کسی کاری را انجام دهد غالبا آزمونهای عملکردی نام دارند  .

در آزمونهای عملکردی که به آنها آزمونهای واقعی یا اصیل نیز گفته می شود فرایندها و فراورده های یادگیری دانش آموزان و دانشجویان به طور مستقیم سنجش می شوند . بنا به تعریف , آزمونهای عملکردی با مهارت سرو کار دارند مهارت در استفاده از فرایندها و و شیوه های اجرایی و نیز مهارت در تولید فراورده ها . برای مثال دروس زیست شناسی با مهارتهای آزمایشگاهی و دروس ریاضی با مهارتهای حل مسئله . آزمونهای عملکردی وسایلی هستند که به عنوان مکمل آزمونهای کتبی می توانند معلمان را در بهتر سنجیدن میزان توفیق یاد گیرندگان در رسیدن به هدفهای متنوع تحصیلی یاری دهند .

انواع آزمونهای عملکردی

صاحب نظران بر اساس پژوهشهایی که درباره سنجش عملکرد انجام داده اند ویژگیهای آنها را در چهار دسته زیر خلاصه کرده اند  :

1 ) تاکید بر کار بست , یعنی سنجش اینکه آیا دانش آموز , علاوه بر دانستن دانش , می تواند آن را به کار بندد .

2 ) تاکید بر سنجش مستقیم یعنی سنجش هدف آموزشی به صورت مستقیم به عوض غیر مستقیم .

3 ) استفاده از مسائل واقعی , یعنی استفاده از مسائل و موقعیتهایی که در زندگی واقعی یافت می شوند یا شبیه به آنها هستند .

4 ) ترغیب و تشویق تفکر باز , یعنی هدایت دانش آموزان به پیدا کردن راه حلهای مختلف برای مسائل و تشویق آنان به درگیر شدن با مسائل به طور گروهی و کار کردن بر روی آنها برای مدتی طولانی ( روزها , هفته ها , ماهها )

آزمونهای عملکردی یا آزمونهای واقعی بسیار متنوع اند . در زیر چهار نوع مهم آنها را که گرانلاند معرفی کرده است توضیح می دهیم .

1 ) آزمون کتبی عملکردی

2 ) آزمون شناسایی

3 ) انجام عملکرد در موقعیتهای شبیه سازی شده

4 ) نمونه کار

     در این تقسیم بندی آزمون نوع اول یعنی آزمون کتبی عملکردی بیشترین فاصله را از عملکرد در زندگی واقعی دارد , ولی آخرین نوع آزمون یعنی نمونه کار کمترین فاصله را از عملکرد در زندگی واقعی دارد . روشهای چهار گانه بالا را هم می توان جداگانه به کار بست و هم با یکدیگر مورد استفاده قرار داد.

آزمون کتبی عملکردی

در سنجش عملکرد , مانند اندازه گیری یادگیری هدفهای حوزه شناختی استفاده از آزمونهای کتبی نیز مفید است  اما باید دقت کرد که بین آزمونهای کتبی مورد استفاده برای سنجش هدفهای حوزه شناختی و آزمونهای کتبی مورد استفاده برای سنجش عملکرد تفاوت وجود دارد .این تفاوت در آنست که در آزمون کتبی عملکردی عمدتا بر کار بست دانش و مهارت در موقعیتهای عملی یا شبیه سازی شده با موقعیتهای عملی تاکید می شود . در اینگونه آزمونهای عملکردی , یا بازده های پایانی یادگیری سنجش می شوند یا مراحل میانی عملکردی که برای رسیدن به بازده های مطلوب پایانی ضروری هستند , مانند استفاده درست از ابزارها .

به عنوان نمونه طراحی یک آزمایش ویا یک داستان کوتاه یا تهیه یک نمودار و ... در این مثالها , محصول یادگیری که به صورت کتبی ارائه می شوند , هم نتیجه دانش فرد است هم نتیجه مهارت او

آزمون شناسایی

      منظور از آزمون شناسایی روشی است که برای سنجش توانایی یاد  گیرنده در تشخیص  ویژگیها , محاسن , معایب و موارد استفاده امور مختلف به کار گرفته می شود . آزمونهای شناسایی انواع و کاربردهای مختلفی دارند . در بعضی وقتها می توان از یاد گیرنده خواست تا یک ابزار یا دستگاه را شناسایی نماید یا کار آن را توصیف نماید . در موقعیتهای دیگر می توان یاد گیرنده را با مشکلی مواجه ساخت , مانند یک اتصالی در یک دستگاه برقی و از او خواست تا ابزارها , وسایل و شیوه های عملی رفع مشکل را شناسایی کند .آزمونهای شناسایی هم در آموزش صنعتی کاربرد دارند , هم در علوم زیستی و هم در سایر رشته ها ی علمی . برای نمونه از دانش آموزان درس زیست شناسایی می توان خواست تا نمونه های جانوران مختلفی را که در اتاق آزمایش یا کلاس درس چیده شده اند شناسایی کنند یا از دانش آموزان درس شیمی خواست تا وسایل و مراحل انجام یک آزمایش را مشخص نمایند .از آزمونهای شناسایی به عنوان وسایل سنجش غیر مستقیم عملکرد نیز می توان استفاده کرد برای مثال انتظار می رود که یک لوله کش ماهر از یک لوله کش تازه کار اطلاعات بیشتری در رابطه با ابزارها و وسایل لوله کشی داشته باشد . بنابراین می توان از یک آزمون شناسایی برای سرند کردن گروه بزرگی از داوطلبان این شغل استفاده کرد و در مرحله اول انتخاب افراد ناوارد به کار لوله کشی را کنار گذاشت تا اینکه در مرحله بعد انتخاب ماهرترین افراد به وسیله آزمونهای مستقیم سنجش عملکرد سهل تر گردد . گرانلانددر رابطه با استفاده از آزمونهای شناسایی گفته است , معمول تر آن است که از آزمونهای شناسایی به عنوان یک تدبیر آموزشی برای آماده کردن دانش آموزان و دانشجویان در اجرای عمل در موقعیتهای واقعی یا شبیه سازی شده استفاده شود .

انجام عملکرد در موقعیتهای شبیه سازی شده

از یادگیرنده خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیتهای واقعی , ضروری هستند . برای نمونه , در تربیت بدنی , ضربه زدن به یک توپ خیالی , مشت بازی کردن به طور خیالی و در دروس زیست شناسی ودر آزمایشگاه یا کارگاه به صورت عملکرد در شغل واقعی شبیه سازی شده است اما در بعضی موارد دستگاهها ووسایل بخصوصی برای آموزش و آزمودن از راه انجام عملکرد شبیه سازی شده فراهم می آیند . مثلا در آموزش رانندگی , پیش از آنکه یادگیرنده را عهده دار راندن یک اتومبیل واقعی بکنند , اورا در یک اتومبیل که مانند اتومبیلهای واقعی شبیه سازی شده است و همه دستگاههای رانندگی از جمله فرمان , آینه , پدالها و غیره را دارد قرار می دهند و از او می خواهند تا اعمال رانندگی را در این خودرو مصنوعی تمرین کند .

 

+ نوشته شده در  سه شنبه دوم آذر 1389ساعت 19:17  توسط زهرا حسینی  |